پيامبر اكرم (ص): لا ینال شفاعتی من اخر الصلوة بعد وقتها
کسی که نماز را از وقتش تأخیر بیندازد، (فردای قیامت) به شفاعت من نخواهدرسید (بحارالانوار،ج،83ص20)

 
Mitra Global CMS
Mitra Global CMS
 
موارد وقف حسن و قبيح (۱)

ابـن انـبـارى در كـتـاب الايـضـاح , بـابـى را تـحت عنوان (باب ذكر ما لا يتم الوقف عليه ) آورده است
ايشان در اين باب بيش از سى مورد برشمرده است كه وقف بر آنها تام نيست , از آنجا كـه ابن انبارى وقوف را به تام , حسن و قبيح تقسيم كرده است , بنابراين , مواردى كه از نظر او تام نـيـسـتند, يا حسن هستند و ياقبيح , اما طبق تقسيم وقف به اقسام چهارگانه تام , كافى , حسن و قـبـيح , بايدبگوييم : اين موارد كه ابن انبارى برشمرده است , وقف بر آنها به طور مسلم تام وكافى نيست , بنابراين يا قبيح است و يا حسن , و تعيين قبيح يا حسن بودن آن كاملا به خصوصيت هريك از مـوارد وابسته است , اگر عبارت موقوف عليهاداراى معناى مفيد و مورد نظر آيه باشد, وقف بر آن حسن , و اگر داراى معناى مفيد نباشد و يا معنايش مورد نظر آيه نباشد, قبيح است .
ما ضمن چند درس به بيان و تبيين مجموع مواردى مى پردازيم كه وقف بر آنهاتام و كافى نيست , چه مواردى كه ابن انبارى آورده است , و چه مواردى كه ديگرائمه قرائت بدان اشاره كرده اند.

وقف بين مضاف و مضاف اليه
وقف بر مضاف هميشه قبيح است , زيرا مضاف بدون ذكر مضاف اليه , كلام مفيدنيست .
مثالها: (بسم # اللّه ), (حمد (1), آيه 1).
(مالك # يوم # الدين ), (همان , آيه 4).
(صراط # الذين انعمت عليهم غير # المغضوب عليهم ), (همان , آيه 7).
(مثلهم كمثل # الذى استوقد نارا), (بقره (2), آيه 17).
(من الصواعق حذر # الموت ), (همان , آيه 19).
(وادعوا شهداء # كم من دون # اللّه ), (همان , آيه 23).
(الذين ينقضون عهد # اللّه من بعد # ميثاقه ), (همان , آيه 27).
(وهو بكل # شى ء عليم ), (همان , آيه 29).
(انى اعلم غيب # السموات ), (همان , آيه 33).
(اولئك اصحاب # النار), (همان , آيه 39).
(ولا تكونوا اول # كافر به ), (همان , آيه 41).

راههاى تشخيص مضاف و مضاف اليه :
جـهـت راهنمايى كسانى كه آشنايى زيادى با ادبيات عرب ندارند, نكاتى را جهت شناخت مضاف و مضاف اليه تذكر مى دهيم :
1 ـ مضاف و مضاف اليه هميشه دو اسم هستند, به جز اذ و اذا كه هميشه به جمله اضافه مى شوند.
2 ـ مضاف اليه هميشه مجرور است (لفظا و يا محلا), 3 ـ مضاف هيچگاه با الف و لام نمى آيد.
4 ـ مضاف هيچگاه با تنوين نمى آيد.
5 ـ اگـر در مـضـاف و مضاف اليه بودن شك داشتيم , آن را به فارسى ترجمه كرده و جلو آنها فعل (اسـت ) مـى گـذاريـم , اگـر مـعـنـا صحيح بود, صفت و موصوف , و اگرصحيح نبود, مضاف و مضاف اليه است .

وقف بين فعل و فاعل
اين وقف نيز هميشه قبيح است .
مثالها: (ختم # اللّه على قلوبهم ), (بقره (2), آيه 7).
(فزادهم # اللّه مرضا), (همان , آيه 10).
(فما ربحت # تجارتهم ), (همان , آيه 16).
(ذهب # اللّه بنورهم ), (همان , آيه 17).
(ولو شاء # اللّه لذهب بسمعهم وابصارهم ), (همان , آيه 20).
(فيقولون ماذا اراد # اللّه بهذا مثلا), (همان , آيه 26).
(واذ قال # ربك ), (همان , آيه 30).
(فازلهما # الشيطان ), (همان , آيه 36).
(فتلقى # آدم ), (همان , آيه 37).

درباره رابطه بين فعل و فاعل , نكات زير قابل توجه است :
1 ـ هر فعل داراى فاعل است .
2 ـ ممكن است فاعل ضمير مستتر در فعل باشد, مانند: فاعل در (نعبد) كه (نحن )مستتر است .
3 ـ مـمـكـن اسـت فـاعـل بـعـد از مـفعول بيايد, مانند: (فزادهم اللّه )
,(واذابتلى ابراهيم ربه )
, (انما يخشى اللّه من عباده العلمؤا)
4 ـ ممكن نيست كه فاعل بر فعلش مقدم شود.

وقف بين مبتدا و خبر
ايـن وقـف نـيـز از نـوع قبيح است , براى اينكه كلامى كه مبتدا در آن ذكر شده باشد,ولى خبر آن نيامده باشد و بالعكس , داراى معناى مفيد نيست , مگر در جاهايى كه مبتدا داراى بيش از يك خبر باشد, كه اگر كسى بعد از مبتدا و خبر اول وقف كند, چنين وقفى , وقف حسن خواهد بود.
مثالها:
(الحمد# للّه ), (حمد (1), آيه 2).
(ذلك الكتاب # لا ريب فيه # هدى للمتقين ), (بقره (2), آيه 2).
(اولئك # على هدى من ربهم ), (همان , آيه 5).
(واولئك # هم المفلحون ), (همان جا).
(من الناس # من يقول امنا باللّه ), (همان , آيه 8).
(فى قلوبهم # مرض ), (همان , آيه 10).
(اللّه # يستهزى ء بهم ), (همان , آيه 15).
(مثلهم # كمثل الذى استوقد نارا), (همان , آيه 17).

درباره مبتدا و خبر و رابطه بين آن دو, نكاتى قابل توجه است :
1 ـ جمله اسميه هميشه از مبتدا و خبر تشكيل مى شود.
2 ـ مبتدا عامل اعراب در خبر است .
3 - در مورد عامل اعراب در مبتدا بعضى گفته اند: ابتدائيت است , و برخى گفته اند: خبر است .
4 ـ ممكن است خبر بر مبتدا مقدم شود, مانند: (فى قلوبهم مرض ).
5 ـ ممكن است مبتدا حذف شود, مانند: (صم بكم ), كه در واقع بوده است : (هم صم بكم ).
6 ـ ممكن است خبر حذف شود.
7 ـ مـبـتدا هميشه بايد اسم باشد, ولى خبر مى تواند اسم باشد, يا جار و مجرور, ياظرف و يا جمله , ظـرف , مـانـند: (عنده ام الكتاب )
, جار و مجرور,مانند: (فى قلوبهم مرض ), جمله , مانند: (اللّه يستهزى ء بهم ).
8 ـ يـك مـبتدا مى تواند چند خبر داشته باشد, مانند: (لا ريب فيه ) و (هدى للمتقين ), كه دو خبر براى (ذلك الكتاب ) هستند.

وقف بين فعل (يا شبه فعل ) و مفعول به
فعل متعدى احتياج به مفعول دارد, بنابراين اگر بر فعل متعدى وقف شود و مفعول آن ذكر نشود, چـنـين وقفى قبيح است , و همچنين وقف بر مفعول بدون ذكر فعل , درمواردى كه مفعول بر فعل مقدم شده است .

مثالها:
(اياك # نعبد واياك # نستعين ), (حمد (1), آيه 5).
(اهدنا # الصراط المستقيم ), (همان , آيه 6).
(يقيمون # الصلوة ), (بقره (2), آيه 3).
(يخادعون # اللّه ), (همان , آيه 9).
(فزاد # هم اللّه # مرضا), (همان , آيه 10).
(واذا لقوا # الذين امنوا قالوا امنا), (همان , آيه 14).
(اولئك الذين اشتروا # الضلالة بالهدى ), (همان , آيه 16).
(مثلهم كمثل الذى استوقد # نارا), (همان , آيه 17).
(الذى جعل لكم # الارض فراشا), (همان , آيه 22).
(الذين ينقضون # عهد اللّه ), (همان , آيه 27).
(انى جاعل فى الارض # خليفة ), (همان , آيه 30).
(وعلم # آدم # الاسمء كلها), (همان , آيه 31).
(انى اعلم # غيب السموات والارض ), (همان , آيه 33).
(واياى # فارهبون ), (همان , آيه 40).
(واياى فاتقون ), (همان , آيه 41).

درباره فعل و مفعول و رابطه بين آن دو, نكات زير حائز اهميت است
:
1 ـ هر فعل متعدى داراى مفعول است .
2 ـ گاهى اوقات مفعول به صورت ضمير متصل به فعل مى آيد, مانند:(انذرتهم ).
3 ـ گاهى مفعول بر فعل مقدم مى شود, مانند: (اياك نعبد) و (اياى فارهبون ) و(اياى فاتقون ).
4 ـ جمعى از افعال داراى دو مفعول به هستند, مانند: (اهدنا الصراط) و (زادهم اللّه مرضا) كه حتما بـايد فعل با دو مفعولش ذكر شود, تا وقف تام يا كافى باشد,وگرنه وقف قبيح يا حسن خواهد بود, مـانـنـد: وقف بر (زادهم ) كه قبيح است , چون بى معناست , و وقف بر (اهدنا) كه حسن است , چون خودش جمله اى معناداراست .
5 ـ گـاهـى شبه فعل , از قبيل : اسم فاعل , اسم مفعول , مصدر, صفت مشبهه , داراى مفعول است , مانند: (انى جاعل فى الارض خليفة ).
6 ـ گـاهـى مـفـعـول بـعـد از فعل و قبل از فاعل مى آيد, مانند: (فزادهم اللّه ) و(اذابتلى ابراهيم ربه )

وقف بين فعل (يا شبه فعل ) و مفعول مطلق
اين نوع وقف , ممكن است حسن باشد.
مثالها: (انا فتحنا لك # فتحا مبينا), (فتح (48), آيه 1).
(وفتناك # فتونا), (طه (20), آيه 40).
(والناشطات # نشطا), (نازعات (79), آيه 2).
(والسابحات # سبحا), (همان , آيه 3).
(وكلم اللّه موسى # تكليما), (نساء (4), آيه 164).
(اذا دكت الارض # دكا دكا), (فجر (89), آيه 21).
(اذا رجت الارض # رجا), (واقعه (56), آيه 4).
(وبست الجبال # بسا), (همان , آيه 5).
(اذا زلزلت الارض # زلزالها), (زلزله (99), آيه 1).

وقف بين فعل و مفعول له
اين نوع وقف , معمولا حسن است .
مثالها: (يجعلون اصابعهم فى اذانهم من الصواعق # حذر الموت ), (بقره (2), آيه19 ).
(جعل اللّه الكعبة البيت الحرام # قياما للناس ), (مائده (5), آيه 97).
(فاخرج به من الثمرات # رزقا لكم ), (بقره (2), آيه 22).

وقف بين فعل و مفعول فيه
اين نوع وقف , ممكن است حسن و ممكن است قبيح باشد.
مثالها: (انما توفون اجوركم # يوم القيمة ), (آل عمران (3), آيه 185).
(وما اصابكم # يوم التقى الجمعان فباذن اللّه ), (همان , آيه 166).
(فاللّه يحكم بينكم # يوم القيمة ), (نساء (6), آيه 141).
(ويوم القيمة # يردون الى اشد العذاب ), (بقره (2), آيه 85).

پرسش و تمرين

1 ـ موارد وقف بين مضاف و مضاف اليه را در سوره بينه مشخص كنيد؟

2 ـ موارد وقف بين فعل و فاعل را در سوره زلزال مشخص كنيد؟

3 ـ موارد وقف بين مبتدا و خبر را در سوره هاى قارعه , همزه , كافرون و اخلاص تعيين كنيد؟

4 ـ موارد وقف بين فعل و مفعول به را در سوره هاى ماعون , كوثر و نصر معين كنيد؟

 
 
Mitra Global CMS Mitra Global CMS Mitra Global CMS

فضيلت و اعمال ماهها

جوملای فارسینوید ایرانیان